Tek bir HTTP isteği tamamen geçerli ve zararsız görünebilir: bir kullanıcı giriş denemesi, bir şifre sıfırlama talebi veya bir ürün arama sorgusu. Ancak aynı istek saniyede yüzlerce kez tekrarlandığında kaba kuvvet (brute-force) saldırısına, SMS faturası suistimaline veya uygulama katmanı hizmet engellemeye dönüşür. Rate limiting (hız sınırlama), belirli bir zaman diliminde izin verilen maksimum istek sayısını sınırda ve uygulamada denetleyen temel güvenlik mekanizmasıdır.
WAF kuralları bir isteğin içinde zararlı kod (SQLi, XSS) olup olmadığına bakar. Ancak bir saldırgan `/login` sayfasına `admin` ve `123456` gönderdiğinde ortada hiçbir SQL enjeksiyonu yoktur; istek biçimsel olarak %100 geçerlidir.
WAF'ın imza ile yakalayamayacağı bu tür iş mantığı saldırılarını durduran katman Rate Limiting'dir. Hız sınırlama, "kim" (hangi IP, hangi oturum, hangi API anahtarı), "nereye" (hangi URL yolu ve HTTP metodu), "ne kadar sürede kaç kez" sorularını gerçek zamanlı bir sayaçla izler ve eşik aşıldığında isteği kaynak sunucuya iletmeden keser.
Saldırganın binlerce parola kombinasyonunu veya sızdırılmış hesap listesini giriş, yönetim paneli ve XML-RPC uçlarında otomatik denemesi.
Telefon doğrulama veya şifre sıfırlama formlarının botlarla tetiklenerek şirkete yüksek SMS faturası çıkarılması ve e-posta itibarının bozulması.
Tam metin arama, PDF/rapor üretimi, filtreleme ve dış yapay zeka API'si çağıran uç noktaların aşırı sorgulanarak sunucunun kilitlenmesi.
Hız sınırlayıcı bir motorun istekleri nasıl saydığı, hem doğruluk hem de bellek tüketimi açısından kritik fark yaratır.
| Algoritma | Çalışma Mantığı | Avantajı | Zayıf Yönü / Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|---|---|
| Sabit Pencere (Fixed Window) | Zamanı sabit dilimlere böler (ör. 12:00:00–12:01:00 arası en fazla 60 istek) ve her dilimde sayacı sıfırlar. | Çok az bellek kullanır, uygulaması en basit yöntemdir. | Pencere sınırında (12:00:59 ve 12:01:01) iki katı anlık patlama (burst) geçirebilir. |
| Kayan Pencere Günlüğü / Sayacı (Sliding Window) | Son N saniyelik hareketli zaman dilimindeki ağırlıklı istek sayısını hesaplar. | Sınır anındaki iki katı patlama açığını kapatır, adil sınırlama sağlar. | Ters vekil ve modern API ağ geçitlerinde en yaygın tercih edilen dengeli modeldir. |
| Jeton Kovası (Token Bucket) | Kovaya sabit hızla jeton eklenir; her istek bir jeton harcar. Kova doluyken kısa süreli ani patlamaya (burst) izin verir. | Sayfa ilk açılırken arka arkaya yapılan meşru API çağrılarını kırmaz. | Kova kapasitesi (burst) ve dolum hızı (rate) doğru dengelenmelidir. |
| Sızdıran Kova (Leaky Bucket) | Gelen istekleri sabit bir kuyruğa alır ve kaynak sunucuya tamamen sabit bir hızda damlatır; kuyruk taşarsa reddeder. | Kaynak sunucuyu ani trafik dikenlerinden (spike) %100 korur. | Yoğun anda kuyrukta bekleyen meşru isteklerde gecikme (latency) artabilir. |
En sağlam güvenlik mimarisi hız sınırlamayı iki kademede uygular: kaba ve hacimli saldırıyı ters vekil sınır ağında, ince iş mantığı kurallarını ise uygulama içinde.
Ters vekil (reverse proxy) katmanında çalışan hız sınırlama, saldırı paketlerini kaynak sunucunuza hiç ulaştırmadan sınırda keser. Örneğin bir IP adresi `/login` yoluna 1 dakikada 20 POST isteği attığında, 11. istekten itibaren sınır sunucusu doğrudan `429 Too Many Requests` döner; PHP, Laravel veya MySQL bu isteklerden haberdar bile olmaz.
Uygulama katmanındaki hız sınırlama (örneğin Laravel `RateLimiter`, Nginx `limit_req_zone` veya WHMCS kendi teklif formu hız sınırı) ise sınır katmanının göremediği iç bilgileri kullanır: "bu kullanıcı ID'si bugün kaç kez şifre değiştirdi?", "bu müşteri son 1 saatte kaç destek talebi açtı?" veya "bu e-posta adresine son 10 dakikada doğrulama kodu gönderildi mi?".
Her URL yolunun doğası farklıdır. Tüm siteye tek bir hız sınırı koymak ya statik dosyaları kırar ya da giriş sayfasını korumasız bırakır. Aşağıdaki matris gerçek projelerde uyguladığımız referans değerlerdir:
| Uç Nokta / Kapsam | HTTP Metodu | Sayma Anahtarı (Characteristic) | Önerilen Eşik | Aşım Aksiyonu ve Süresi |
|---|---|---|---|---|
| Üye ve Yönetici Girişi (/login, /wp-login.php, /admin) | POST | IP Adresi (veya IP + Oturum) | 1 dakikada 5–8 istek | 15 dakika Block (429) veya Yönetilen Sınama |
| İletişim, Teklif ve Kayıt Formları | POST | IP Adresi | 1 saatte 5 istek (genel toplam 60/saat) | Block + kullanıcıya anlaşılır uyarı mesajı |
| SMS / OTP ve Şifre Sıfırlama | POST | IP Adresi + Hedef Hesap/Telefon | 10 dakikada 3 istek | 30 dakika Block (429) |
| Site İçi Arama ve Ağır Filtreleme (/arama, /search) | GET / POST | IP Adresi | 1 dakikada 25–30 istek | 5 dakika Yönetilen Sınama (Managed Challenge) |
| Genel Dinamik Sayfa Gezinmesi (HTML) | GET | IP Adresi | 1 dakikada 120–180 istek | Yönetilen Sınama (kazıyıcı botları durdurur) |
| REST API Uçları (/api/v1/*) | Tümü | API Anahtarı / Bearer Token + IP | Pakete göre (ör. 1 dakikada 60–300 istek) | HTTP 429 + Retry-After başlığı |
Türkiye'de mobil operatörler ve birçok sabit internet servis sağlayıcısı CGNAT (Carrier-Grade NAT) kullanır; yani aynı anda yüzlerce gerçek kullanıcı internete tek bir ortak IP adresinden çıkar.
Benzer şekilde büyük bir şirketin, üniversitenin veya hastanenin tüm çalışanları aynı kurumsal güvenlik duvarı IP'sini paylaşır. Eğer hız sınırlama kuralınızı yalnızca IP adresine göre çok dar ayarlarsanız ve aşım aksiyonunu "1 saat IP Engelle (Block)" yaparsanız, aynı baz istasyonundaki veya aynı şirketteki diğer tüm gerçek kullanıcıları da engellemiş olursunuz.
Hız sınırına takılan bir istemciye döndürülen yanıt hem güvenlik hem de entegrasyon sağlığı açısından standartlara uygun olmalıdır.
Bir hız sınırı kuralı tetiklendiğinde standart HTTP durum kodu `429 Too Many Requests` olmalıdır (genel `500` veya `404` döndürmek hata ayıklamayı zorlaştırır ve izleme sistemlerini yanıltır). Özellikle dış ortakların veya mobil uygulamaların tükettiği API uçlarında yanıtla birlikte şu başlıkların döndürülmesi iyi mühendislik pratiğidir:
HTTP/1.1 429 Too Many Requests
Content-Type: application/json; charset=utf-8
Retry-After: 60
X-RateLimit-Limit: 60
X-RateLimit-Remaining: 0
X-RateLimit-Reset: 1732050060
{"error": "rate_limit_exceeded", "message": "Çok fazla istek gönderildi. Lütfen 60 saniye sonra tekrar deneyin."}
Savunma tek bir ayarla değil, katmanların birlikte çalışmasıyla kurulur. Hosting ve Sunucu Güvenliği Ana Rehberi üzerinden tüm mimariyi görebilir ya da aşağıdaki alt rehberlere ve sunucu hizmetlerimize geçebilirsiniz.
İkisi birbirini tamamlar ancak farklı ölçeklerde çalışır. DDoS koruması saniyede on binlerce veya milyonlarca paketlik büyük ağ ve protokol sellerini otomatik anomali tespitiyle sönümler. Rate limiting ise daha düşük hacimli ama hedefe odaklanmış (örneğin dakikada 10 kez şifre deneme veya dakikada 50 ürün kazıma) uygulama ve iş mantığı suistimallerini belirlediğiniz kesin eşiklerle durdurur.
Hayır. Tek bir web sayfası açılırken tarayıcı aynı anda 30-50 adet görsel, stil ve betik dosyası çekebilir. Statik dosyalar uç önbellekten (CDN) sunulmalı ve hız sınırlama kuralları yalnızca dinamik HTML sayfalarını, POST işlemlerini ve API uç noktalarını kapsamalıdır.
Arama ve genel sayfa gezinmesi gibi uçlarda 1-5 dakikalık kısa süreler ve blok yerine "Yönetilen Sınama" uygundur. Buna karşılık `/login` kaba kuvvet denemelerinde veya SMS/OTP uçlarında 15 ile 60 dakika arası bloklama saldırganın maliyetini artırıp vazgeçmesini sağlar.
E-Veri hizmet sayfalarındaki ortak talep formunda çok katmanlı koruma bulunur: sunucu tarafında doğrulanan captcha, gizli honeypot alanı, aynı IP adresinden saatte en fazla 5 talep sınırı ve IP değiştiren dağıtık botlara karşı tüm formlar genelinde saatlik toplam tavan sınırı birlikte çalışır.
Önce normal bir kullanıcının uygulama içinde 1 dakikada en yoğun senaryoda kaç API çağrısı yaptığını erişim günlüklerinden ölçün (örneğin 20 çağrı). Hız sınırını bu normal tepe değerinin 2-3 katına (örneğin 60/dk) ayarlayın ve mutlaka IP yerine kimlik doğrulama jetonu (Bearer Token / kullanıcı ID) bazında sayın ki aynı Wi-Fi veya CGNAT arkasındaki kullanıcılar birbirini etkilemesin.
Mevcut sunucu yapınızı ve yaşadığınız güvenlik veya performans ihtiyacını birkaç cümleyle yazın; altyapınıza uygun mimariyi birlikte kuralım.
Telefon: +90 555 966 44 00
E-posta: destek@e-veri.com